Mitolojik Tanrılar

Sfenks Nedir? Sfenks’in Anlamı Nedir?

Sfenks gövdesi aslan, başı insan olan mitolojik bir yaratıktır. Eski Mısır’da çoğu zaman Sfrenks kafası bir Firavuna veya bir tanrıya ait olurdu.Sfenks “sifenks”, gövdesi aslan, başı insan, şahin veya koç olan efsanevi bir yaratıktır. Sfenks hem eski Mısır hem de Yunan mitolojisinde yer almaktadır.

Etimoloji: Sfenks kelimesi Mısırlı bir terim olan “shespankha”dan gelir; Sfenks kelimesinin anlamı canlı gözüken heykel olarak tercüme edilebilir. Mısırlılar, mezarlar ve tapınaklar gibi önemli alanları korumak için sfenks heykelleri inşa ettiler. Sfenkslerin amacı ait olduğu yapıları korumaktır.

Mısır Mitolojisinde Sfenks Nedir?

Mısır mitolojisinde Sfenks, bireysel bir varlıktan çok bir sembol olarak kullanılmıştır. Koruyucu bir figür, piramitlerin koruyucusu ve güneş tanrısı Ra’nin düşmanlarının belasıydı. Aynı zamanda firavunu ve firavunun ilahi gücünü temsil ediyordu. Bazen oyulmuş veya boyanmış bir sfenksin yüzü, belirli bir firavunu andırır. Mısır halkı insan başlı aslan vücutlu antik Mısır heykeli Sfenks’i anıtsal bir anlamda kullanmıştır.

Sfenks Nedir?

Sfenks Nedir?

Piramitlerin yanındaki büyük oyma, Sfenks taşıdığı anlamlar ile yüzyıllardır yerinde duruyor. Sfenks sembolizmini bir şekilde entegre eden diğer kültürler de bulunmaktadır ancak Mısırlılar ile boy ölçüşemezler. Kutsal Ruhsal Hayvanlar ile ilgili olarak, Sfenks yarı aslan ve yarı insandır. Aslan, muazzam bir güç ve otoriteyi bünyesinde barındırır. İnsan zekayı ve liderliği temsil eder. Mısır mitolojisinde Sfenks, insanlık ve Tanrılar arasındaki bağlantıyı somutlaştıran bir araç olarak görülür. Ek olarak, Sfenks’in yerleşimi bize başka anlamları için de ipuçları veriyor. Giza nekropolünün girişinde oturduğundan, bu yaratığın Mısırlıların değer verdiği her şeyin koruyucusu olması muhtemeldir.

Yunan Mitolojisinde Sfenks Nedir?

Yunan mitolojisinde Sfenks bir canavardır. Bazı kayıtlar, bir aslanın gövdesine ve kuyruğuna, bir kadının yüzüne ve bir kuşun kanatlarına sahip olduğunu not eder. Hydra, Chimera, çok başlı köpek Orthus ve iğrenç Gorgonlar gibi diğer canavarları da doğuran Echidna ve Typhon’un bir çocuğuydu. Oedipus’un Hikayesi Oedipus’un hikayesinde tanrıça Hera, Sfenks’i antik Thebes kentinin halkına musallat olması için göndermiştir. Thebes halkı tanrıçaya karşı saygısızlıkta bulunduğu için böyle bir cezaya uygun görülmüştü.

Yunan Mitolojisinde Sphinx

Yunan Mitolojisinde Sphinx ve Oedipus

Canavar Sphinx Thebes şehrinin yakınlarında bulunan bir dağın üzerine çıktı. Buradan şehre giriş ve çıkışları kontrol ediyordu. Şehre giren ve çıkanlara bir bilmece sorar eğer cevabını doğru alamazsa o kişiyi yerdi. Sfenks bilmecesi ise “İlk olarak dört, sonra iki ve sonra üç bacağı olan varlık hangisidir?” Bazı mitlerde ise: “Sabah dört, öğlen iki ve akşam üç ayaklı olan nedir?” şeklinde yer almaktadır. Sphinx bilmecesi şehirde yaşayan ve ziyaret etmek isteyen pek çok kişinin sonu oldu. Bunun üzerine Thebes kralı, bilmeceyi çözen kişiye büyük bir ödül vereceğini duyurdu. Sfenks’in kurbanlarını beklediği Phicion Dağı’ndan sonraki yol, doğru cevabı bulamayan insanların kemikleriyle doluydu.  Sonunda, Korint kentinden kaçan Oedipus bilmeceyi çözdü. “Bebekken dört ayak üzerinde emekleyen, sonra iki ayak üzerinde yürüyen ve sonunda yaşlılığında bastona ihtiyaç duyan insandır.” diye cevap verdi. Doğru cevap karşısında çılgına dönen yaratık dağın uçurumundan atlayarak intihar etti. Böylece Thebes halkının üzerindeki lanet kalkmış oldu.

Giza’nın Büyük Sfenksi

En ünlü Sfenks Giza’nın Büyük Sfenksidir. Dünyanın en büyük ve en eski heykellerinden biridir. Arkeologlar, sfenksin MÖ 2500 icvarında yapıldığı için baş kısmının Firavun Khafra’ya benzemesi gerektiğini düşünmektedirler. Büyük Sphinx, güneşin doğduğu yöne bakmaktadır ve Giza’nın piramit mezarlarını korur.

Ne kadar büyük?

Büyük Giza Sfenksi oldukça büyüktür.74 metre uzunluğunda, 6 metre genişliğinde ve 20 metre yüksekliğindedir. Yüzünde bulunan gözleri 1,8 metre boyunda, kulakları 1,8 metre boyunda ve düşmeden önce burnu yaklaşık 1,5 metre uzunluğundaydı. Giza sahasındaki çalışmalar sırasında varolan bir ana kayaya oyma yöntemi ile yapılmıştır.

Başlangıçta nasıl görünüyordu?

Son 4500 yılda hava ve erozyon Büyük Sfenks’e zarar verdi. Yine de Giza Sfenksinden geriye bu kadar net bir eser kalması dahi olağanüstü. Ancak 4500 yıl önce yapılan orijinal Sfenks bugünkünden oldukça farklı görünüyordu. Uzun örgülü bir sakalı ve bir burnu vardı. Ayrıca parlak renklerde boyanmış bir haldeydi. Arkeologlar, yüzün ve vücudun kırmızıya, sakalın maviye ve başlığın büyük kısmının sarıya boyandığını düşünmektedir.

Giza Sfenksinin Burnu

Hiç kimse sfrenksin burnunun tam olarak nasıl kırıldığından tam olarak emin değildir. Ancak Napolyon’un askerlerinin yanlışlıkla sfenksin burnunu kırdıklarına dair hikayeler bulunmaktadır, fakat daha sonraları Napolyon’un gelişinden önce burunsuz resimleri bulunduğundan bu teorinin doğru olmadığı kanıtlanmıştır. Diğer söylentilere göre, hedef taliminde Türk askerleri tarafından burun ateş edilerek tahrip edilmiştir. Günümüzde bir çok araştırmacı Giza Sfenksinin burnunun, sfenksi şeytan olarak gören bir grup tarafından tahrip edildiğini düşünmektedir.

Giza Sfenksi’nin Geçmişi

Sfenks inşa edildikten sonra, sonraki 1000 yıl boyunca bakıma muhtaç hale geldi. Neredeyse eserin tamamı kuma gömülmüş ve yalnızca baş kısmı gözükür haldeydi. Bir mite göre Thutmose adında genç bir prens, Sfenks’in başının yanında uyuyakalmıştır. Eğer Sfenks’i restore ederse Mısır Firavunu olacağının söylendiği bir rüya görmesi üzerine Thutmose, Sfenks’i restore etmiştir.

Sfenks Hakkında Kısa Bilgiler;

  • Yunan Mitolojisinde de ünlü bir Sfenks bulunmaktadır. Bu canavar,Thebes halkını dehşete düşüren, bilmecesini çözemeyen herkesi öldürür.
  • Sfenks ismi ilk olarak yunan mitolojisinde ortaya çıkmıştır.
  • Sakal kısmı muhtemelen Yeni Krallık döneminde Giza Sfenksi’ne eklenmiştir.
  • Sakalın bir kısmı Londra’daki British Museum’da sergilenmektedir.

Sfenksler Hangi Uyarlığa Aittir?

MÖ 1600 civarında, sfenks ilk olarak Yunan dünyasında ortaya çıkmıştır. Geç Orta Minos döneminde Girit’ten eserler ve geç Helladik Çağ’da Miken’den mezarlar kanatlı sfenks figürlerini açıkça göstermektedir. Asya sfenksinden türetilmiş olsa da, Yunan örnekleri görünüş olarak aynı değildir; genellikle tepesinde alev benzeri bir çıkıntı olan düz bir şapka takarlar.

Çevrelerindeki hiçbir şey onları antik tarihe bağlamaz ve anlamları hala tam olarak bilinmemektedir. Antik Yunan Sfenksi ile Mısır Sfenksi arasındaki en önemli fark, bu Kutsal Hayvanın Mısır mitolojisinde bir kadın kafasıyla birleştirilmiş  aslan gövdesi taşımasıdır. Oedipus’un hikayesi, Oedipus’un sağ salim geçebilmesinin tek yolunun Sfenks’in bilmecesini cevaplamak olduğu bir macerayı anlatır. Bunu akılda tutarak, Sfenks, bilgeliğin yanı sıra büyük gizemlerle ilişkilendirilmiştir.

Kaynaklar; britannica, worldbook

Bir önceki yazımız olan Pablo Picasso Eserleri ve Hayatı başlıklı makalemizde Ambroise Vollard Portresi, Ayna Karşısındaki Kız ve Guernica hakkında bilgiler verilmektedir.

BİR YORUM YAZIN
ZİYARETÇİ YORUMLARI - 0 YORUM

Henüz yorum yapılmamış.